ERP ابری یا on-premise؟ مقایسه‌ی کامل برای انتخاب درست
ERP ابری بهتر است یا نصب روی سرور سازمان؟ مقایسه‌ی هزینه‌ی کل، امنیت و محل داده، بهروزرسانی، کار آفلاین و الزامات قانونی، با جدول تصمیم‌گیری عملی.
پاسخ کوتاه
ERP ابری روی سرورهای ارائهدهنده اجرا میشود، سریع راه می‌افتد و نگهداری‌اش با ارائهدهنده است؛ برای بیشتر شرکت‌های کوچک و متوسط انتخاب بهتری است. ERP روی سرور سازمان (on-premise) داخل شبکه‌ی خود شرکت نصب میشود و برای جایی مناسب است که اطلاعات طبق قانون باید داخل شبکه بماند، اینترنت قابل اعتماد نیست، یا کنترل کامل لازم است.
یکی از اولین تصمیم‌ها در انتخاب ERP این است که نرم‌افزار کجا اجرا شود: روی سرورهای ارائهدهنده (ابری) یا روی سرورهای خود شرکت. این تصمیم روی هزینه، امنیت، سرعت شروع و حتی انتخاب فروشنده اثر می‌گذارد. در این مقاله دو روش را بی‌طرفانه و با زبان ساده مقایسه می‌کنیم و یک جدول کمکی برای تصمیم‌گیری می‌دهیم. برای آشنایی با خود ERP، ERP چیست را ببینید.
دو روش، به زبان ساده
ERP ابری: نرم‌افزار روی سرورهای ارائهدهنده اجرا میشود و شما با مرورگر، از هر جا که اینترنت باشد، به آن وصل می‌شوید. به این روش «نرم‌افزار به‌عنوان سرویس» یا SaaS هم می‌گویند. شما فقط از نرم‌افزار استفاده می‌کنید و درگیر سرور، پشتیبانگیری و بهروزرسانی نمی‌شوید. بیشتر ERPهای ابری چندمستاجری هستند؛ یعنی یک سیستم به چند شرکت سرویس می‌دهد، ولی اطلاعات هر شرکت کاملاً جداست.
ERP روی سرور سازمان (on-premise): نرم‌افزار روی سرورهای خود شرکت، داخل شبکه‌ی خودتان، نصب و اجرا میشود. نگهداری سرور، پشتیبانگیری و بهروزرسانی با تیم فنی شماست. تعریف کوتاه در واژه‌نامه.
مقایسه‌ی کامل
| موضوع | ابری | روی سرور سازمان |
|---|---|---|
| زمان شروع | چند دقیقه تا چند روز | چند روز تا چند هفته (سرور، نصب، شبکه) |
| هزینه‌ی اول کار | کم | بیشتر: سخت‌افزار، لایسنس، نصب |
| هزینه‌ی هر سال | اشتراک ماهانه یا سالانه | لایسنس یا پشتیبانی سالانه + نیروی فنی + برق و فضا |
| بهروزرسانی | خودکار، توسط ارائهدهنده | هر وقت شرکت تصمیم بگیرد |
| پشتیبانگیری | با ارائهدهنده | مسئولیت خود شرکت |
| اطلاعات کجاست | روی سرورهای ارائهدهنده | داخل شبکه‌ی شرکت |
| کار از بیرون دفتر | ساده | باید راه امن اتصال از بیرون (مثل VPN) درست شود |
| کار بدون اینترنت | معمولاً نه | ممکن است |
| بزرگ‌تر شدن | با ارتقای اشتراک | با خرید سخت‌افزار |
| کنترل روی نسخهی نرم‌افزار | محدود | کامل |
هزینه‌ی واقعی سه سال: مقایسه‌ی منصفانه
مقایسه‌ی «اشتراک ماهانه» با «لایسنس یک‌باره» گمراه‌کننده است. برای مقایسه‌ی درست، هزینه‌ی سه سال هر دو روش را با همهی بخش‌هایش کنار هم بگذارید:
| بخش هزینه | ابری | روی سرور سازمان |
|---|---|---|
| نرم‌افزار | اشتراک × ۳۶ ماه | لایسنس + پشتیبانی سالانه |
| سرور و فضای ذخیره | جزء اشتراک | خرید یا اجاره‌ی سرور، دیسک برای پشتیبان |
| نیروی فنی | تقریباً هیچ | بخشی از وقت کارشناس شبکه و سرور |
| امنیت | جزء اشتراک | فایروال، بهروزرسانی سیستم‌عامل، نظارت |
| پشتیبانگیری و بازگرداندن | جزء اشتراک | ابزار و فضایی بیرون از همان سرور |
| وقتی سیستم از کار بیفتد | طبق تعهد ارائهدهنده | به اندازه‌ی توان تیم خودتان |
هزینه‌هایی که در پیش‌فاکتور نصب روی سرور نمی‌آیند، مثل وقت کارشناس فنی یا نگه داشتن پشتیبان در جایی بیرون از شرکت، معمولاً تفاوت اصلی را می‌سازند.
امنیت و محل اطلاعات
سؤال «کدام امنتر است؟» جواب ساده ندارد. امنیت به طراحی سیستم و روش کار بستگی دارد، نه به اینکه سرور کجاست.
اگر ابری انتخاب می‌کنید، بپرسید:
- اطلاعات شما چطور از اطلاعات شرکت‌های دیگر جدا نگه داشته میشود؟
- اطلاعات وقتی منتقل میشود و وقتی ذخیره میشود رمزنگاری میشود؟
- چه کسانی در شرکت ارائهدهنده می‌توانند اطلاعات شما را ببینند؟
- پشتیبان‌ها کجا نگه داشته می‌شوند و هر چند وقت یک بار بازگرداندنشان امتحان میشود؟
اگر روی سرور خودتان نصب می‌کنید، از خودتان بپرسید:
- چه کسی سیستم‌عامل و پایگاه داده را به‌روز نگه می‌دارد؟
- پشتیبان‌ها کجا نگه داشته می‌شوند؟
- آخرین بار کی بازگرداندن از پشتیبان را واقعاً امتحان کرده‌ایم؟
در هر دو روش، سه چیز از محل سرور مهم‌تر است: ورود دومرحله‌ای، کنترل دقیق اینکه هر کس چه چیزی را ببیند، و ثبت همهی تغییرها طوری که کسی نتواند پاکشان کند. توضیح بیشتر در امنیت و دسترسی فیدار.
ابری یا روی سرور خودتان؛ همان محصول
فیدار در هر دو روش یک نرم‌افزار و یک تجربه است و اطلاعات بین آن‌ها قابل انتقال است.
کی ابری بهتر است؟
- شرکت کوچک یا متوسط که تیم فنی جدا ندارد؛
- تیم فروش یا شعبه‌هایی که از بیرون دفتر کار می‌کنند؛
- وقتی می‌خواهید سریع شروع کنید و هزینه‌ی اول کار کم باشد؛
- وقتی ترجیح می‌دهید بهروزرسانی و نگهداری با ارائهدهنده باشد.
کی نصب روی سرور سازمان بهتر است؟
- وقتی قانون یا سیاست سازمان می‌گوید اطلاعات باید داخل شبکه بماند؛ مثل بانک‌ها و بعضی سازمان‌های دولتی؛
- کارخانه‌هایی که اینترنت قابل اعتماد ندارند یا شبکه‌ی تولیدشان کاملاً جدا از اینترنت است؛
- وقتی باید کاملاً خودتان تصمیم بگیرید نرم‌افزار کی به‌روز شود؛ مثلاً در صنعت دارو که هر تغییر باید قبلاً بررسی و تأیید شود؛
- وقتی تیم فنی و روش امنیتی جاافتاده دارید.
جدول تصمیم‌گیری سریع
به هر سؤال جواب بله یا نه بدهید:
| سؤال | اگر جواب «بله» است |
|---|---|
| طبق قانون یا سیاست، اطلاعات باید داخل شبکه بماند؟ | روی سرور سازمان |
| اینترنت محل کار قابل اعتماد نیست؟ | روی سرور سازمان |
| تیم فنی برای سرور، پشتیبانگیری و امنیت دارید؟ | هر دو ممکن است |
| کارکنان از بیرون دفتر کار می‌کنند؟ | ابری |
| می‌خواهید در چند روز شروع کنید؟ | ابری |
| بودجه‌ی اول کار محدود است؟ | ابری |
اگر جواب دو سؤال اول «نه» است، ابری معمولاً انتخاب ساده‌تر و ارزان‌تری است.
ترکیب دو روش و جابه‌جایی بین آن‌ها
بعضی شرکت‌ها با ابری شروع می‌کنند و بعدها، وقتی بزرگ‌تر شدند یا شرایطشان عوض شد، به سرور خودشان می‌روند؛ یا برعکس. این جابه‌جایی فقط وقتی ساده است که نسخهی ابری و نسخهی نصبی یک محصول باشند. قبل از خرید بپرسید:
- آیا نسخهی نصبی همهی امکانات نسخهی ابری را دارد؟
- از اطلاعات در چه قالبی میشود خروجی کامل گرفت؟
- جابه‌جایی بین دو نسخه چقدر هزینه و زمان می‌برد؟
تجربه‌ی فیدار
فیدار را طوری ساختیم که نسخهی ابری و نسخهی نصبی یک نرم‌افزار باشند. تنها فرق این است که سرور را چه کسی نگه می‌دارد. نسخهی نصبی این‌طور طراحی شده است:
- نصب ساده روی سرور لینوکس (Ubuntu)؛
- بهروزرسانی کنترل‌شده، که اگر مشکلی پیش آمد خودکار به نسخهی قبل برمی‌گردد؛
- امکان کار کاملاً بدون اینترنت؛
- اگر لایسنس مشکلی داشته باشد، اطلاعات شما هیچ‌وقت قفل یا پاک نمی‌شود.
جزئیات در ابری یا on-premise.
اگر روی سرور خودتان نصب می‌کنید، این‌ها را آماده کنید
قبل از خرید، این موارد را برنامه‌ریزی کنید:
| موضوع | سؤال |
|---|---|
| سرور | مجازی یا فیزیکی؟ چه ظرفیتی برای تعداد کاربر فعلی و رشد سه سال آینده؟ |
| پشتیبانگیری | نسخهی پشتیبان کجا نگه داشته میشود؟ بیرون از همان سرور، و بهتر است بیرون از همان ساختمان. |
| بازگرداندن | آخرین بار کی بازگرداندن از پشتیبان را امتحان کرده‌اید؟ |
| امنیت | چه کسی سیستم‌عامل و پایگاه داده را به‌روز میکند؟ فایروال و اتصال از راه دور چطور تنظیم شده؟ |
| کار از بیرون دفتر | کاربرانی که بیرون از دفترند چطور وصل می‌شوند؟ |
| نیروی فنی | اگر ساعت دو بامداد سرور مشکل پیدا کرد، چه کسی رسیدگی میکند؟ |
اگر جواب چند سؤال «هنوز معلوم نیست» است، هزینه‌ی واقعی نصب روی سرور از عدد پیش‌فاکتور بیشتر خواهد بود.
سؤال‌هایی که از ارائه‌دهنده‌ی ابری بپرسید
- اطلاعات ما چطور از مشتری‌های دیگر جدا میشود؛ فقط در خود برنامه، یا در پایگاه داده هم؟
- پشتیبان‌ها هر چند وقت گرفته می‌شوند و کجا نگه داشته می‌شوند؟
- اگر سرویس قطع شد، تعهد می‌دهید در چه مدتی برگردد؟
- چه کسانی در شرکت شما به اطلاعات ما دسترسی دارند و این دسترسی جایی ثبت میشود؟
- اگر قرارداد تمام شد، اطلاعات را در چه قالبی و تا چه مدت می‌توانیم بیرون بیاوریم؟
جواب نوشته‌شده‌ی این سؤال‌ها را ضمیمه‌ی قرارداد کنید.
جمع‌بندی
برای بیشتر شرکت‌های کوچک و متوسط، ERP ابری سریع‌تر، در شروع ارزان‌تر و کم‌دردسرتر است. نصب روی سرور سازمان وقتی ارزش هزینه‌ی بیشترش را دارد که قانون، شبکه‌ی جدا از اینترنت یا نیاز به کنترل کامل در کار باشد. هزینه‌ی سه سال را با همهی بخش‌هایش مقایسه کنید، امنیت را با طراحی و روش کار بسنجید نه با محل سرور، و مطمئن شوید راه جابه‌جایی و خروجی گرفتن از اطلاعات باز است. برای ادامه‌ی مسیر انتخاب، چک‌لیست ۲۰ سؤالی انتخاب ERP و برای برآورد بودجه هزینه‌ی پیاده‌سازی ERP را ببینید.
آخرین بررسی: